Een angststoornis is meer dan af en toe zenuwachtig zijn. Het is een toestand waarbij angst zo sterk en zo constant aanwezig is, dat het je dagelijks leven verstoort. Veel mensen herkennen het gevoel van spanning voor een belangrijke afspraak of een moeilijk gesprek. Maar als die spanning niet meer weggaat, ook niet als er geen echte dreiging is, dan is er iets anders aan de hand. Angstklachten kunnen iedereen treffen, ongeacht leeftijd, achtergrond of persoonlijkheid. Toch weten veel mensen niet precies wat het inhoudt of wanneer het tijd is om hulp te zoeken.
Wat er in je lichaam en hoofd gebeurt bij aanhoudende angst
Angst is van nature een nuttige reactie. Je lichaam maakt zich klaar om te vluchten of te vechten als er gevaar is. Je hart klopt sneller, je spieren spannen zich aan en je ademhaling versnelt. Bij mensen met een angststoornis staat dit systeem vrijwel de hele tijd aan, ook als er geen gevaar is. Je lichaam reageert alsof er continu iets ergs staat te gebeuren. Dit kost enorm veel energie. Mensen met zo’n aanhoudende angstreactie hebben vaak last van vermoeidheid, slaapproblemen, spierspanning en concentratieproblemen. Het hoofd doet ook mee: gedachten over wat er allemaal mis kan gaan blijven maar komen. Dit piekeren is een kenmerk dat bij veel vormen van pathologische angst voorkomt.
De verschillende vormen van angst als stoornis
Er bestaat niet één soort angststoornis. Er zijn verschillende vormen, en ze uiten zich op uiteenlopende manieren. Bij een sociale angststoornis is iemand sterk bang voor situaties waarin anderen hem of haar beoordelen. Bij een paniekstoornis komen er plotselinge aanvallen van intense angst, soms met hartkloppingen en het gevoel te stikken. Een specifieke fobie is een hevige angst voor iets bepaalds, zoals spinnen, hoogtes of bloed. Dan is er ook de gegeneraliseerde angst, waarbij iemand zich voortdurend zorgen maakt over van alles tegelijk: gezondheid, geld, relaties, werk. Deze vorm wordt soms ook wel piekerstoornis genoemd. Wat al deze vormen gemeenschappelijk hebben, is dat de angst buiten verhouding staat tot de werkelijke situatie en dat de persoon er zelf moeilijk grip op kan krijgen.
Hoe een angststoornis ontstaat en wie het treft
Ongeveer één op de vijf Nederlanders krijgt in zijn of haar leven te maken met een angststoornis. Het is daarmee een van de meest voorkomende psychische aandoeningen. De oorzaak is zelden één enkel ding. Genetische aanleg speelt een rol, net als ingrijpende ervaringen uit de jeugd, chronische stress of een grote levensgebeurtenis zoals een verlies of trauma. Ook de manier waarop iemand van nature omgaat met onzekerheid heeft invloed. Mensen die van zichzelf al snel piekeren of spanning vasthoudt, hebben een iets groter risico. Dat betekent niet dat iemand er zelf schuld aan heeft. Een angststoornis is geen zwakte of overdreven reactie. Het is een aandoening met een duidelijke biologische en psychologische achtergrond.
Behandeling en wat je zelf kunt doen
Gelukkig zijn angststoornissen goed te behandelen. De meest gebruikte en onderzochte behandeling is cognitieve gedragstherapie. Daarin leer je hoe gedachten, gevoelens en gedrag met elkaar samenhangen. Je leert angstige gedachten te herkennen en anders te bekijken. Ook leer je stap voor stap situaties op te zoeken die je liever vermijdt. Dat klinkt spannend, maar juist het vermijden houdt de angst in stand. Naast therapie kan een arts soms medicatie voorschrijven, zoals bepaalde antidepressiva die ook bij angstklachten helpen. Wat je zelf kunt doen is ook niet onbelangrijk: regelmatig bewegen, voldoende slapen, minder cafeïne gebruiken en praten met mensen om je heen helpen om de spanning te verminderen. Een huisarts is altijd een goed startpunt als je denkt dat angst je leven te veel beïnvloedt.
Veelgestelde vragen
Wanneer is angst een stoornis en niet gewoon spanning?
Angst wordt als een stoornis beschouwd als het zo sterk is dat het je dagelijks leven verstoort. Als je regelmatig situaties vermijdt door angst, als de bezorgdheid bijna nooit weggaat, of als je er fysieke klachten door krijgt zoals slaapproblemen of vermoeidheid, dan is het verstandig om dit te bespreken met een arts of psycholoog.
Kan een angststoornis vanzelf overgaan?
Een angststoornis gaat zelden vanzelf over zonder enige aanpak. Bij sommige mensen verminderen de klachten tijdelijk, maar zonder behandeling of bewuste verandering komen ze vaak terug. Professionele hulp of gerichte zelfhulp vergroot de kans op herstel aanzienlijk.
Is een angststoornis erfelijk?
Er is een erfelijke aanleg voor angststoornissen, maar dat betekent niet dat iemand met een familielid met angstklachten ook zeker zelf problemen krijgt. Omgevingsfactoren, ervaringen en persoonlijke copingstijl spelen allemaal een minstens zo grote rol als genetica.
Hoe vertel ik iemand in mijn omgeving dat ik last heb van angstklachten?
Het kan helpen om gewoon te beginnen met zeggen dat je je de laatste tijd vaak gespannen voelt of dat je hoofd veel overwerkt. Je hoeft niet alles in één keer te vertellen. Eerlijk zijn over wat je ervaart is een goede eerste stap, ook als je het zelf nog niet volledig begrijpt.
